საქართველოს კაპიტალის ბაზარი გზაჯვარედინზე: ინსტიტუციური კაპიტალის ზრდის გამოწვევები და შესაძლებლობები

ნებისმიერი განვითარებადი საფინანსო სისტემის მთავარი მიზანია, შექმნას გარემო, სადაც ეკონომიკაში არსებული თავისუფალი რესურსები ეფექტიანად მიემართება რეალური ბიზნესის დასაფინანსებლად. საქართველოში კაპიტალის ბაზარმა ბოლო წლებში რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგა წინ, თუმცა მისი შემდგომი ტრანსფორმაცია პირდაპირ არის დამოკიდებული იმაზე, თუ რამდენად შეძლებს ქვეყანა ინსტიტუციური კაპიტალის მობილიზებასა და გაზრდას.

დღეს ქართულ ბაზარზე არსებული მთავარი გამოწვევა სწორედ მსხვილი და გრძელვადიანი ინვესტორების საპენსიო და სადაზღვევო ფონდების, აქტივების მმართველი კომპანიებისა და საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტების შეზღუდული რაოდენობაა. ეს სიმცირე მთლიან საფინანსო ეკოსისტემაზე ჯაჭვურ უარყოფით ეფექტს ახდენს. პირველ რიგში, იქმნება სტაბილური მოთხოვნის დეფიციტი: როდესაც ბაზარზე მსხვილი მყიდველი არ ჩანს, კომპანიებს ეკარგებათ მოტივაცია, გამოვიდნენ ბირჟაზე და გამოუშვან აქციები თუ ობლიგაციები. ამას პირდაპირ მივყავართ დაბალ ლიკვიდობამდე და მეორადი ბაზრის პასიურობამდე, სადაც ფასიანი ქაღალდებით აქტიური ვაჭრობა პრაქტიკულად არ მიმდინარეობს. გარდა ამისა, ინსტიტუციური კაპიტალის ნაკლებობა აფერხებს ისეთი თანამედროვე ფინანსური ინსტრუმენტების დანერგვას, როგორებიცაა საინვესტიციო ფონდების წილები, დერივატივები, თუ მწვანე ობლიგაციები. საბოლოო ჯამში, ასეთი ვიწრო და არალიკვიდური გარემო ზრდის ბაზრის მიმართ რისკის აღქმას, რაც კაპიტალის მოზიდვას ბიზნესისთვის აძვირებს.

ამ ჩაკეტილი წრის გარღვევა და ინსტიტუციური ინვესტიციების მოზიდვა რამდენიმე ფუნდამენტური ფაქტორის უზრუნველყოფას მოითხოვს. ინვესტორებს სჭირდებათ მრავალფეროვანი საინვესტიციო ინსტრუმენტები პორტფელის დივერსიფიკაციისთვის, მაღალი ხარისხის კორპორაციული მმართველობა, გამჭვირვალე და საერთაშორისო სტანდარტების (IFRS) შესაბამისი ფინანსური ანგარიშგება. ამასთან, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ძლიერი, ტექნოლოგიურად მოდერნიზებული საბაზრო ინფრასტრუქტურის არსებობა, რომელიც უზრუნველყოფს ოპერაციულ სიმარტივესა და უსაფრთხოებას.

სწორედ ამ გამოწვევებსა და შესაძლებლობებს შორის მთავარ ხიდად მოიაზრება ინსტიტუციური ინვესტორების საბჭოს (IIC) შექმნის ინიციატივა. IIC არ არის ბიუროკრატიული ორგანო, არამედ საკოორდინაციო პლატფორმაა, რომელიც აერთიანებს ბაზრის ძირითად მოთამაშეებს. საბჭო იძლევა საშუალებას, შეიქმნას მუდმივი და კონსტრუქციული დიალოგის არხი ეროვნულ ბანკთან, ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროებთან, მომზადდეს ერთობლივი საკანონმდებლო ინიციატივები და მოთხოვნის კონსოლიდაციით ბაზარს მიეცეს მკაფიო სიგნალი, რომ  არსებობს კაპიტალი და გარკვეულ ფინანსურ ინსტრუმენტებში ინვესტირების მოთხოვნილება. საბოლოო ჯამში, ინსტიტუციური ინვესტორების საბჭოს გარშემო ძალისხმევის გაერთიანება არის ის სტრატეგიული ნაბიჯი, რომელიც საქართველოს კაპიტალის ბაზარს საშუალებას მისცემს, გადალახოს არსებული ბარიერები და ქვეყნის ეკონომიკური ზრდის მყარ საყრდენად იქცეს.